Thomas Jefferson: Trzeci prezydent USA, autor Deklaracji Niepodległości.

0

Thomas Jefferson, jeden z najbardziej wpływowych Ojców Założycieli Stanów Zjednoczonych, zapisał się w historii jako wybitny mąż stanu, prawnik, architekt i filozof. Urodzony 13 kwietnia 1743 roku, dożył sędziwego wieku 83 lat, zmarł dokładnie w 50. rocznicę ratyfikacji Deklaracji Niepodległości, której był głównym autorem. Jako trzeci prezydent Stanów Zjednoczonych, Jefferson odegrał kluczową rolę w kształtowaniu młodej republiki, dokonując historycznego Zakupu Luizjany, który niemal podwoił terytorium kraju. Jego życie, naznaczone zarówno wielkimi sukcesami, jak i głębokimi osobistymi tragediami, w tym stratą ukochanej żony Marthy, stanowi fascynujący rozdział w historii Ameryki.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na kwiecień 1776 roku miał 33 lata. Na 4 lipca 1826 roku miał 83 lata.
• Żona/Mąż: Martha Wayles Skelton
• Dzieci: Martha Jefferson Randolph, Mary Jefferson Eppes (dwie z sześciorga, które dożyły dorosłości)
• Zawód: Prawnik, polityk, architekt, filozof, prezydent USA
• Główne osiągnięcie: Główny autor Deklaracji Niepodległości Stanów Zjednoczonych i trzeci prezydent USA, który dokonał Zakupu Luizjany.

Podstawowe informacje o Thomasie Jeffersonie

Kim był Thomas Jefferson

Thomas Jefferson jest postacią centralną dla amerykańskiej historii, powszechnie uznawaną za jednego z Ojców Założycieli. Jego wkład w tworzenie Stanów Zjednoczonych jest nieoceniony, a jego nazwisko jest nierozerwalnie związane z Deklaracją Niepodległości – dokumentem, który stał się fundamentem amerykańskiego narodu. Jako trzeci prezydent Stanów Zjednoczonych, Jefferson kierował krajem w niezwykle ważnym okresie jego rozwoju. Był również czołowym ideologiem Partii Demokratyczno-Republikańskiej, którą współtworzył z Jamesem Madisonem w 1792 roku, kształtując tym samym amerykańską scenę polityczną na lata.

Data i miejsce urodzenia

Thomas Jefferson przyszedł na świat 13 kwietnia 1743 roku w posiadłości Shadwell Plantation, położonej w kolonii Wirginia. W tamtym czasie Wirginia, jedna z trzynastu kolonii brytyjskich, znajdowała się na progu epokowych zmian. Jego narodziny w tej kolonialnej scenerii zwiastowały przyszłą, przełomową rolę, jaką odegrał w walce o niepodległość i tworzeniu nowego państwa.

Śmierć i miejsce spoczynku

Thomas Jefferson zmarł 4 lipca 1826 roku, w wieku 83 lat, w swojej ukochanej posiadłości Monticello w Wirginii. Ten symboliczny zbieg okoliczności – śmierć w 50. rocznicę ratyfikacji Deklaracji Niepodległości, której był autorem – został przez wielu współczesnych uznany za niezwykły znak. Co ciekawe, tego samego dnia zmarł również John Adams, inny Ojciec Założyciel i jego wieloletni polityczny rywal oraz przyjaciel. Jefferson został pochowany na terenie swojej posiadłości Monticello.

Wykształcenie

W 1761 roku Thomas Jefferson rozpoczął studia w prestiżowym College of William & Mary. Tam zgłębiał arkana matematyki i filozofii, a jego umysł kształtowały idee takich myślicieli jak John Locke i Isaac Newton. Studia te stanowiły fundament jego późniejszej działalności intelektualnej i politycznej, rozwijając jego analityczne zdolności oraz zamiłowanie do nauk ścisłych i humanistycznych. Już w drugim roku studiów narzucił sobie niezwykle rygorystyczny harmonogram nauki, poświęcając jej piętnaście godzin dziennie, co świadczy o jego ogromnej determinacji w zdobywaniu wiedzy.

Przynależność partyjna

Thomas Jefferson był jedną z kluczowych postaci stojących za powstaniem Partii Demokratyczno-Republikańskiej. Wspólnie z Jamesem Madisonem zorganizował tę formację polityczną w 1792 roku, tworząc siłę, która miała fundamentalny wpływ na kształtowanie się amerykańskiego systemu dwupartyjnego. Jego przywództwo w tej partii podkreślało jego zaangażowanie w rozwój republiki i jej demokratycznych instytucji.

Rodzina i życie prywatne Thomasa Jeffersona

Rodzice

Ojcem Thomasa Jeffersona był Peter Jefferson, człowiek o wszechstronnych zainteresowaniach, który z powodzeniem prowadził plantacje i zajmował się geodezją. Pomimo braku formalnego wykształcenia, Peter Jefferson zadbał o solidną edukację syna, co miało kluczowe znaczenie dla jego przyszłej kariery. Matką Thomasa była Jane Randolph, postać, która również odegrała ważną rolę w jego wychowaniu i kształtowaniu światopoglądu.

Małżeństwo z Marthą Wayles Skelton

1 stycznia 1772 roku Thomas Jefferson poślubił swoją trzecią kuzynkę, 23-letnią Marthę Wayles Skelton. Martha była już wdową, a jej związek z Jeffersonem opierał się na głębokiej więzi i wspólnych pasjach. Para dzieliła miłość do muzyki – Martha grała na pianinie, a Thomas na skrzypcach, co świadczy o harmonii i bliskości panującej w ich relacji.

Dzieci z Marthą

W ciągu dziesięciu lat trwania małżeństwa z Marthą Wayles, Thomas Jefferson doczekał się szóstki dzieci. Niestety, rodzina Jeffersonów doświadczyła wielu tragedii, a tylko dwie córki – Martha i Mary – dożyły wieku dorosłego. Ta bolesna strata dzieci odcisnęła głębokie piętno na życiu Jeffersona.

Obietnica złożona żonie

Na łożu śmierci Martha Wayles Skelton poprosiła swojego męża, aby nigdy więcej się nie żenił. Thomas Jefferson z żelazną konsekwencją dotrzymał tej ostatniej woli swojej ukochanej żony. Po jej śmierci w 1782 roku, nigdy nie wstąpił ponownie w związek małżeński, pozostając wierny pamięci o Marcie przez resztę swojego życia.

Relacja z Sally Hemings

Jednym z najbardziej dyskutowanych i złożonych aspektów życia prywatnego Thomasa Jeffersona jest jego długoletnia relacja z niewolnicą Sally Hemings. Badania historyczne i genetyczne sugerują, że Jefferson mógł być ojcem co najmniej sześciorga dzieci Sally Hemings. Ta kwestia pozostaje przedmiotem intensywnych debat wśród historyków i stanowi ważny element zrozumienia jego postaci w kontekście historycznym i moralnym. Warto wiedzieć: Związek ten budzi wiele kontrowersji i jest analizowany w kontekście relacji między panami a niewolnicami w tamtym okresie.

Głębia żałoby

Śmierć żony Marthy w 1782 roku była dla Thomasa Jeffersona niezwykle bolesnym doświadczeniem. Jego żałoba była tak głęboka, że przez trzy tygodnie po jej śmierci nieustannie przemierzał swój pokój, pogrążony w smutku. Aby poradzić sobie z bólem, często odbywał długie, samotne przejażdżki konne, szukając ukojenia w naturze i wyciszeniu.

Kariera polityczna i publiczna Thomasa Jeffersona

Główny autor Deklaracji Niepodległości

W wieku zaledwie 33 lat, Thomas Jefferson został wybrany do Komitetu Pięciu, który miał za zadanie opracować projekt Deklaracji Niepodległości. W okresie od 11 do 28 czerwca 1776 roku, pracując w izolacji, napisał tekst tego fundamentalnego dokumentu, który stał się kamieniem węgielnym amerykańskiej państwowości. Kluczowy fakt: Thomas Jefferson jest uznawany za głównego autora Deklaracji Niepodległości Stanów Zjednoczonych.

Pierwszy Sekretarz Stanu USA

W latach 1790–1793, Thomas Jefferson pełnił zaszczytną funkcję pierwszego w historii Sekretarza Stanu USA. Służył w gabinecie prezydenta George’a Washingtona, gdzie jego zadaniem było kształtowanie polityki zagranicznej młodego państwa. Jego praca na tym stanowisku miała kluczowe znaczenie dla ustanowienia pierwszych stosunków dyplomatycznych Stanów Zjednoczonych z innymi narodami. Ważna informacja: W 1790 roku, kiedy Jefferson objął stanowisko Sekretarza Stanu, Aleksander Hamilton został Sekretarzem Skarbu, co zapoczątkowało ich trwające latami polityczne i ideologiczne spory.

Wiceprezydent USA

W wyniku wyborów prezydenckich w 1796 roku, Thomas Jefferson objął urząd drugiego w historii wiceprezydenta Stanów Zjednoczonych. Pełnił tę funkcję w latach 1797–1801, współpracując z prezydentem Johnem Adamsem. Okres ten cechował się intensywnymi debatami politycznymi i kształtowaniem się pierwszych partii politycznych w USA.

Gubernator Wirginii

W latach 1779–1781, Thomas Jefferson sprawował urząd drugiego gubernatora rewolucyjnej Wirginii. W tym czasie aktywnie działał na rzecz rozwoju stanu, wprowadzając istotne reformy ustawodawcze. Jego przywództwo miało znaczący wpływ na kierunek polityczny i społeczny Wirginii w burzliwych czasach rewolucji amerykańskiej.

Minister we Francji

W 1785 roku, Thomas Jefferson został mianowany następcą Benjamina Franklina na stanowisku Ministra USA we Francji. Służył na tym ważnym placówce dyplomatycznej do września 1789 roku, reprezentując interesy Stanów Zjednoczonych w jednym z kluczowych centrów europejskiej polityki. Jego doświadczenia we Francji pozwoliły mu lepiej zrozumieć skomplikowane międzynarodowe stosunki i tajniki dyplomacji.

Prezydentura i Zakup Luizjany

Jako prezydent Stanów Zjednoczonych w latach 1801–1809, Thomas Jefferson dokonał w 1803 roku jednego z najważniejszych zakupów terytorialnych w historii kraju – Zakupu Luizjany od Francji. Ta transakcja niemal podwoiła wielkość ówczesnych Stanów Zjednoczonych, otwierając drogę do ekspansji na zachód i rozwoju całego kontynentu. Kluczowy fakt: Zakup Luizjany był monumentalnym osiągnięciem Jeffersona, które na zawsze zmieniło geopolityczny krajobraz Ameryki Północnej.

Walka z piratami i polityka handlowa

Podczas swojej prezydencji, Thomas Jefferson musiał stawić czoła różnorodnym wyzwaniom. Wysyłał marynarkę wojenną przeciwko piratom berberyjskim, aby bronić amerykańskich interesów handlowych na Morzu Śródziemnym. Wprowadził również kontrowersyjną ustawę o embargu (Embargo Act) w 1807 roku, która miała na celu ochronę amerykańskich statków przed ingerencją europejskich mocarstw, ale jednocześnie spowodowała znaczące trudności gospodarcze w kraju.

Kariera prawnicza i wczesna działalność Thomasa Jeffersona

Praktyka prawnicza

W 1767 roku Thomas Jefferson został przyjęty do palestry w Wirginii, rozpoczynając tym samym swoją karierę prawniczą. Już w pierwszym roku swojej praktyki przyjął aż 68 spraw przed Sądem Generalnym Wirginii, co świadczy o jego niezwykłym zaangażowaniu i pracowitości. Jego doświadczenia prawnicze stanowiły solidną podstawę dla jego późniejszych działań w sferze legislacyjnej i politycznej.

Pro bono dla zniewolonych

Jako prawnik, Thomas Jefferson angażował się w sprawy osób poszukujących wolności od niewoli. W swoich argumentach prawnych często podkreślał, że każdy człowiek rodzi się z naturalnym prawem do własnej osoby, co stanowiło odważne stanowisko w kontekście panującego wówczas systemu niewolnictwa. Ta działalność pro bono ukazuje jego wczesne zaangażowanie w kwestie wolności i sprawiedliwości.

Reformy ustawodawcze

Jako członek legislatury Wirginii, Thomas Jefferson aktywnie dążył do wprowadzania reform mających na celu zniesienie feudalnych przywilejów i modernizację prawa. Jednym z jego najważniejszych osiągnięć legislacyjnych było napisanie projektu ustawy o wolności religijnej. Ta inicjatywa miała fundamentalne znaczenie dla ustanowienia zasady rozdziału kościoła od państwa i zapewnienia wolności wyznania dla wszystkich obywateli.

Majątek i finanse Thomasa Jeffersona

Odziedziczony majątek i budowa Monticello

W wieku 14 lat, po śmierci swojego ojca, Peter Jefferson, Thomas Jefferson odziedziczył około 5000 akrów ziemi, na której później rozciągała się jego słynna posiadłość Monticello. Budowa Monticello była jego życiowym projektem i symbolem jego architektonicznych ambicji. Dom został zaprojektowany w stylu palladiańskim, a Jefferson nazywał architekturę swoim „ulubionym zajęciem”, co świadczy o jego głębokim zaangażowaniu w ten projekt.

Długi i sprzedaż biblioteki

Pomimo swojego znaczącego majątku i wpływów, Thomas Jefferson borykał się z długami. W 1814 roku, aby spłacić wierzycieli i pomóc w odbudowie Biblioteki Kongresu, sprzedał swój drugi, bogaty księgozbiór składający się z 6487 tomów rządowi USA za kwotę 23 950 dolarów. Ta transakcja pozwoliła mu na ustabilizowanie swojej sytuacji finansowej i jednocześnie wzbogaciła zasoby narodowej biblioteki.

Inwestycje budowlane

Budowa Monticello stanowiła centralny element życia Thomasa Jeffersona. Ten architektoniczny majstersztyk, zaprojektowany w stylu palladiańskim, był miejscem jego pracy, odpoczynku i inspiracji. Jefferson nazywał architekturę swoim „ulubionym zajęciem”, co podkreśla jego pasję do projektowania i tworzenia przestrzeni. Poza Monticello, zaprojektował również budynki Uniwersytetu Wirginii oraz Kapitol stanu Wirginia, zaznaczając swoją obecność w krajobrazie architektonicznym Ameryki.

Pasje, hobby i osiągnięcia naukowe Thomasa Jeffersona

Bibliofilstwo i kolekcje książek

Thomas Jefferson był zapalonym bibliofilem, posiadając w ciągu swojego życia trzy obszerne biblioteki. Jego miłość do książek była tak wielka, że skierował do Johna Adamsa słynne słowa: „Nie mogę żyć bez książek”. Ta pasja do czytania i gromadzenia literatury stanowiła jedno z kluczowych źródeł jego wiedzy i intelektualnego rozwoju.

Zamiłowanie do nauki i języków

Już od dziewiątego roku życia Thomas Jefferson studiował świat przyrody, rozwijając swoje zainteresowania naukowe. Znał biegle łacinę, grekę i francuski, co umożliwiało mu dostęp do szerokiego spektrum wiedzy. Jego zainteresowania obejmowały astronomię, rolnictwo i filologię, co świadczy o jego wszechstronności intelektualnej.

Rygor nauki

Podczas drugiego roku studiów w College of William & Mary, Thomas Jefferson narzucił sobie niezwykły rygor nauki, poświęcając na nią piętnaście godzin dziennie. Ten intensywny wysiłek intelektualny stanowił dowód jego determinacji i głębokiego pragnienia zdobywania wiedzy, co zaowocowało jego późniejszymi osiągnięciami.

Wyprawa Lewisa i Clarka

Jako prezydent, Thomas Jefferson był głównym inicjatorem i patronem ekspedycji Lewisa i Clarka. Ta przełomowa wyprawa miała na celu zbadanie terenów na zachodzie kontynentu, otwierając nowe perspektywy dla rozwoju Stanów Zjednoczonych. Ważny fakt: Wyprawa Lewisa i Clarka, zainicjowana przez Jeffersona, była kluczowa dla poznania ogromnych terytoriów pozyskanych w wyniku Zakupu Luizjany.

Zasługi dla edukacji

Thomas Jefferson głęboko wierzył w znaczenie edukacji powszechnej, uznając ją za fundament rządu republikańskiego. Zaproponował ambitny system publicznej edukacji w Wirginii, mający na celu zapewnienie dostępu do wiedzy szerokim warstwom społeczeństwa. Jego wizja edukacji miała długofalowy wpływ na rozwój amerykańskiego systemu oświatowego.

Kontrowersje i wyzwania w życiu Thomasa Jeffersona

Zarzut zdrady stanu

Podpisując Deklarację Niepodległości, Thomas Jefferson miał pełną świadomość ryzyka, jakie podejmował. Zdawał sobie sprawę, że popełnia zdradę stanu wobec Korony Brytyjskiej, co w tamtych czasach było karane śmiercią. Jego odwaga i determinacja w dążeniu do niepodległości świadczą o jego głębokim zaangażowaniu w sprawę wolności.

Ucieczka przed Brytyjczykami

W 1781 roku, podczas działań wojennych, Thomas Jefferson ledwo uniknął schwytania przez brytyjską kawalerię. Oddział został wysłany do Monticello z misją aresztowania go. Jego ucieczka była dramatycznym momentem, podkreślającym niebezpieczeństwa, z jakimi mierzył się w okresie rewolucji.

Stosunek do niewolnictwa

Jednym z najbardziej złożonych i kontrowersyjnych aspektów życia Thomasa Jeffersona jest jego stosunek do niewolnictwa. Choć krytykował handel niewolnikami i pisał o naturalnym prawie do wolności, sam przez całe życie posiadał dużą liczbę niewolników. Ta sprzeczność między jego ideami a praktyką stanowi ważny element debaty historycznej dotyczącej jego postaci.

Konflikt z Aaronem Burrem

Podczas drugiej kadencji prezydenckiej Thomasa Jeffersona, doszło do głośnego procesu o zdradę jego byłego wiceprezydenta, Aarona Burra. Ten polityczny konflikt stanowił jedno z najtrudniejszych wyzwań jego prezydentury, ukazując napięcia i rywalizację w młodym państwie.

Ciekawostki z życia Thomasa Jeffersona

• Podczas studiów należał do Flat Hat Club – najstarszego tajnego stowarzyszenia w USA.
• Od 15. roku życia prowadził notatniki (Commonplace Books) z cytatami, notatkami prawnymi i filozoficznymi.
• Już w młodości poznał wielu Indian, w tym wodza Czirokezów Ostenaco.
• W pierwszym roku studiów prowadził hulaszczy tryb życia, który radykalnie zmienił w drugim roku.
• Sam zaprojektował swój nagrobek, wymieniając na nim autorstwo Deklaracji Niepodległości, ale pomijając fakt bycia prezydentem.
• Eksperymentował z setkami odmian warzyw i owoców w Monticello.
• Był znany z zamiłowania do wynalazków i ulepszeń technicznych.
• Oprócz Monticello, zaprojektował budynki Uniwersytetu Wirginii oraz Kapitol stanu Wirginia.
• Stworzył własną wersję Nowego Testamentu (tzw. Biblię Jeffersona), usuwając z niej elementy nadprzyrodzone.
• Opisywany był jako wysoki mężczyzna (ok. 188 cm) o rudawych włosach i nieśmiałym usposobieniu w publicznych przemówieniach.
• Pozostawił po sobie tysiące listów, stanowiących ważne źródło historyczne.
• Wierzył, że idealne społeczeństwo amerykańskie powinno opierać się na niezależnych rolnikach.
• W 1807 roku podpisał ustawę zakazującą importu nowych niewolników do Stanów Zjednoczonych.
• Jego idee dotyczące praw człowieka i demokracji wywarły wpływ na liczne ruchy rewolucyjne i demokratyczne na całym świecie.

Thomas Jefferson, jako główny autor Deklaracji Niepodległości i trzeci prezydent Stanów Zjednoczonych, odcisnął niezatarte piętno na historii Ameryki, kształtując jej fundamenty prawne, polityczne i terytorialne. Jego spuścizna intelektualna, w tym idee wolności i demokracji, nadal rezonuje na całym świecie, podkreślając jego rolę jako wizjonera i architekta nowoczesnego państwa. Nawet w obliczu głębokiej żałoby po stracie bliskich, Jefferson potrafił skupić się na budowaniu narodu, co pokazuje siłę jego charakteru i poświęcenia dla wyższych celów.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Thomas_Jefferson