Mendelssohn: Felix Mendelssohn-Bartholdy – kompozytor, geniusz muzyczny

0

Felix Mendelssohn, urodzony 3 lutego 1809 roku, był jednym z najwybitniejszych niemieckich kompozytorów, pianistów i dyrygentów epoki romantyzmu. Jego życie, choć przedwcześnie zakończone w wieku 38 lat, obfitowało w dzieła o ponadczasowej wartości, w tym cenioną IV Symfonię „Włoską” oraz nastrojową uwerturę „Hebrydy”. Wychowany w rodzinie o bogatych tradycjach intelektualnych i artystycznych, Mendelssohn, chociaż ochrzczony w młodym wieku, zawsze pozostawał w kontakcie ze swoim żydowskim dziedzictwem, co wpłynęło na jego złożoną tożsamość. Jego muzyka, charakteryzująca się przejrzystością formy, liryczną melodyjnością i mistrzowskim opanowaniem harmonii, do dziś zachwyca swoim pięknem i głębią emocjonalną.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na luty 2024 roku Felix Mendelssohn miałby 215 lat.
• Żona/Mąż: Cécile Jeanrenaud
• Dzieci: Pięcioro
• Zawód: Kompozytor, pianista, dyrygent
• Główne osiągnięcie: Przywrócenie twórczości Bacha do powszechnego kanonu i stworzenie innowacyjnej uwertury koncertowej

Życie Felixa Mendelssohna i jego pochodzenie

Felix Mendelssohn, którego pełne nazwisko brzmiało Jakob Ludwig Felix Mendelssohn Bartholdy, urodził się 3 lutego 1809 roku w wolnym mieście Hamburg. Jego życie zakończyło się przedwcześnie 4 listopada 1847 roku w Lipsku, w wieku zaledwie 38 lat, co było wynikiem pogarszającego się stanu zdrowia po serii udarów. Mendelssohn pochodził z wpływowej niemieckiej rodziny żydowskiej, z której wywodził się także znany filozof Moses Mendelssohn. Dodanie do nazwiska członu „Bartholdy” było propozycją wuja, mającą na celu symboliczne odcięcie się od tradycji żydowskich na rzecz chrześcijaństwa.

Rodzina i życie prywatne Felixa Mendelssohna

Ojciec Felixa, Abraham Mendelssohn, był bankierem, który jeszcze przed narodzinami syna porzucił judaizm. Felix, podobnie jak jego rodzeństwo, został ochrzczony w obrządku reformowanym w wieku siedmiu lat. Szczególnie silna więź muzyczna łączyła go ze starszą siostrą Fanny, która również była utalentowaną kompozytorką, choć część jej utworów ze względu na społeczne konwenanse ukazywała się pod nazwiskiem brata. W 1811 roku rodzina Mendelssohnów była zmuszona uciekać z Hamburga do Berlina w przebraniu, obawiając się francuskich represji związanych z udziałem banku Mendelssohnów w łamaniu blokady kontynentalnej Napoleona. Felix dorastał w atmosferze sprzyjającej rozwojowi intelektualnemu i artystycznemu; w salonie prowadzonym przez jego rodziców w Berlinie bywali najwybitniejsi intelektualiści epoki, w tym bracia Wilhelm i Alexander von Humboldt.

Kariera i edukacja muzyczna Felixa Mendelssohna

Felix Mendelssohn był uznawany za cudowne dziecko muzyki. Jego talent był tak wybitny, że w 1824 roku, podczas nauki u wirtuoza Ignaza Moschelesa, ten przyznał, że nie ma już niczego, czego mógłby nauczyć młodego Felixa. Od 1819 roku Mendelssohn studiował kontrapunkt i kompozycję pod kierunkiem Carla Friedricha Zeltera, co znacząco wpłynęło na jego konserwatywny gust muzyczny i fascynację tradycją barokową. Pierwszy publiczny koncert zagrał w wieku zaledwie 9 lat. Jako nastolatek skomponował 13 symfonii na orkiestrę smyczkową, które były wykonywane przez prywatną orkiestrę w domu jego zamożnych rodziców. Przełomowym momentem w jego karierze okazał się rok 1829, kiedy to w wieku zaledwie 20 lat Felix Mendelssohn zorganizował i poprowadził w Berlinie wykonanie „Pasji według św. Mateusza” Johanna Sebastiana Bacha. To wydarzenie zapoczątkowało wielki renesans twórczości Bacha w całej Europie.

Najważniejsze etapy kariery i edukacji

• Narodziny i wczesne dzieciństwo w Hamburgu i Berlinie (1809-1811).
• Nauka u Carla Friedricha Zeltera (od 1819 roku).
• Nauka u Ignaza Moschelesa (1824).
• Pierwszy publiczny koncert w wieku 9 lat.
• Skomponowanie 13 symfonii smyczkowych w wieku nastoletnim.
• Przełomowe wykonanie „Pasji według św. Mateusza” Bacha w Berlinie (1829).
• Założenie Konserwatorium Lipskiego.

Muzyka i twórczość Felixa Mendelssohna

Do najbardziej rozpoznawalnych dzieł orkiestrowych Felixa Mendelssohna należą symfonie: IV „Włoska” oraz III „Szkocka”, a także uwertura „Hebrydy”. Jest on również autorem „Marsza Weselnego”, jednego z najpopularniejszych utworów granych na ślubach na całym świecie, który stanowi część muzyki do „Snu nocy letniej” Williama Szekspira. Już w wieku 17 lat skomponował uwerturę do „Snu nocy letniej”, która jest uznawana za jeden z najwcześniejszych przykładów uwertury koncertowej – samodzielnego dzieła przywołującego literackie tematy. Jednym z najbardziej znanych wkładów Felixa Mendelssohna w literaturę fortepianową jest cykl „Pieśni bez słów” (Lieder ohne Worte). Są to krótkie, liryczne utwory, które stały się symbolem jego unikalnego stylu. Poza działalnością kompozytorską, Mendelssohn był aktywnym dyrygentem i pedagogiem. Założył Konserwatorium Lipskie, które stało się bastionem konserwatywnego podejścia do muzyki.

Najważniejsze dzieła Felixa Mendelssohna

• Symfonie: IV „Włoska”, III „Szkocka”.
• Uwertury: „Hebrydy”, uwertura do „Snu nocy letniej”.
• „Marsz Weselny” (część muzyki do „Snu nocy letniej” Szekspira).
• Cykl „Pieśni bez słów” (Lieder ohne Worte) na fortepian.

Warto wiedzieć: Felix Mendelssohn był pionierem w gatunku uwertury koncertowej, tworząc samodzielne dzieła inspirowane literaturą, co było nowatorskim podejściem w jego czasach.

Osiągnięcia i dziedzictwo Felixa Mendelssohna

Już w wieku 12 lat, w 1821 roku, Felix Mendelssohn został przedstawiony Johannowi Wolfgangowi von Goethemu. Poeta był tak zachwycony młodym artystą, że porównał go do młodego Mozarta, a nawet stwierdził, że Mendelssohn przewyższa go dojrzałością intelektualną. Felix Mendelssohn odwiedził Wielką Brytanię aż dziesięć razy, zdobywając tam ogromną popularność. To właśnie tam odbyły się premiery wielu jego najważniejszych dzieł. Choć pod koniec XIX wieku muzyka Mendelssohna była deprecjonowana, między innymi z powodu narastającego antysemityzmu i ataków Richarda Wagnera, współcześnie jest on uznawany za jednego z najoryginalniejszych kompozytorów romantyzmu.

Kluczowe wydarzenia i uznanie

• Spotkanie z Goethe w 1821 roku.
• Dziesięć wizyt w Wielkiej Brytanii i premiera wielu ważnych dzieł.
• Współczesne uznanie jako jednego z najoryginalniejszych kompozytorów romantyzmu.

Ciekawostki z życia Felixa Mendelssohna

Felix Mendelssohn posiadał wszechstronne wykształcenie. Poza muzyką studiował sztukę, literaturę, języki i filozofię. W 1825 roku przetłumaczył komedię Terencjusza, co pozwoliło mu zakwalifikować się na studia na Uniwersytecie Berlińskim. W latach 1826–1829 Mendelssohn uczęszczał na wykłady najwybitniejszych myślicieli tamtego czasu, słuchając między innymi estetyki u Georga Wilhelma Friedricha Hegla. Przez lata „Sonata Wielkanocna” była błędnie przypisywana Felixowi; dopiero w latach 70. XX wieku ustalono, że autorką tego dzieła była w rzeczywistości jego siostra, Fanny. Po sukcesie wykonania „Pasji według św. Mateusza” Mendelssohn zauważył z ironią: „Pomyśleć, że potrzeba było aktora i syna Żyda, aby przywrócić światu największą chrześcijańską muzykę!”.

Dodatkowe fakty z życia

• Studia z zakresu sztuki, literatury, języków i filozofii.
• Tłumaczenie komedii Terencjusza (1825).
• Uczestnictwo w wykładach Hegla (1826–1829).
• Korekta autorstwa „Sonaty Wielkanocnej” na siostrę Fanny.

Podsumowanie

Felix Mendelssohn, który zmarł w 1847 roku, pozostawił po sobie niezwykle bogaty i różnorodny dorobek muzyczny, który do dziś stanowi fundamentalny element kanonu muzyki klasycznej. Jego wszechstronność kompozytorska, innowacyjność w tworzeniu form muzycznych oraz głęboki wpływ na rozwój muzyki romantycznej są niepodważalne. Dzieła takie jak „Marsz Weselny” czy uwertura „Hebrydy” są rozpoznawalne na całym świecie i świadczą o geniuszu artysty, który potrafił połączyć przejrzystość klasycznej formy z emocjonalną głębią romantyzmu.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Felix_Mendelssohn