Marcin Luter: Reformator, 95 tez w Wittenberdze (31 października 1517)

0

Marcin Luter, urodzony 10 listopada 1483 roku, był postacią kluczową dla historii Europy. Niemiecki teolog, prezbiter i inicjator Reformacji, stał się współtwórcą luteranizmu, zmieniając tym samym krajobraz religijny kontynentu. Na dzień dzisiejszy (rok 2024) miałby 541 lat. Jego wybitne wykształcenie, doktorat z teologii i magisterium z filozofii, w połączeniu z działalnością tłumacza i duchownego, wywarły niezatarty wpływ na rozwój kultury i języka. Po ekskomunice przez Kościół katolicki, Luter stał się jedną z najbardziej wpływowych postaci wczesnego protestantyzmu, a jego monumentalny przekład Biblii na język niemiecki jest do dziś świadectwem jego geniuszu.

Jego życie, choć naznaczone głębokimi poszukiwaniami duchowymi i teologicznymi przełomami, było również ukształtowane przez surowość rodzinną i burzliwe wydarzenia historyczne. Pomimo kontrowersji i sporów, dziedzictwo Marcina Lutra pozostaje żywe, a jego nauki nadal inspirują i kształtują myśl teologiczną na całym świecie.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na rok 2024 – 541 lat.
• Żona/Mąż: Katarzyna von Bora.
• Dzieci: Sześcioro.
• Zawód: Teolog, prezbiter, inicjator Reformacji.
• Główne osiągnięcie: Zainicjowanie Reformacji i przekład Biblii na język niemiecki.

Podstawowe informacje o Marcinie Lutrze

Marcin Luter, którego prawdziwe nazwisko brzmiało Martin Luder, urodził się 10 listopada 1483 roku w Eisleben. Był postacią o niezwykle bogatym dorobku intelektualnym i duchowym, posiadając stopień doktora teologii oraz magistra filozofii. Jego działalność jako tłumacza i duchownego odcisnęła trwałe piętno na strukturze religijnej Europy. Zmarł 18 lutego 1546 roku, również w swoim rodzinnym mieście Eisleben, a jego ciało spoczywa w Kościele Wszystkich Świętych w Wittenberdze. Głównym nurtem jego działalności było zainicjowanie reformacji jako katolickiego prezbitera w zakonie augustianów. Po otrzymaniu ekskomuniki stał się współtwórcą luteranizmu, zaliczanego do wczesnej postaci protestantyzmu. Działalność reformacyjna Lutra, zapoczątkowana przez jego tezy, znacząco wpłynęła na dalsze losy chrześcijaństwa w Europie.

Życie prywatne i rodzinne Marcina Lutra

Rodzice Marcina Lutra, Hans i Małgorzata Luderowie, byli dziedzicznymi czynszownikami. Z powodów ekonomicznych przenieśli się do Turyngii, gdzie Hans Luder znalazł zatrudnienie najpierw jako górnik, a następnie jako właściciel pieca hutniczego w Mansfeld. Relacje Marcina z ojcem były złożone. Choć syn opisywał go jako „wesołego kompana”, jednocześnie Hans był rodzicem bardzo surowym. Pewne wydarzenie z dzieciństwa, gdy Marcin został pobity do krwi za kradzież orzecha, miało później wpłynąć na jego lękowe postrzeganie relacji z Bogiem. Warto odnotować, że wokół pochodzenia Lutra krążyły również oszczercze plotki rozsiewane przez katolickiego polemistę Johannesa Cochläusa, który sugerował, że matka Lutra była służącą w łaźni, a sam Marcin miał być owocem jej związku z diabłem. Badacz Dietrich Emme wysunął teorię, opartą na poszlakach, m.in. z mowy biesiadnej z 1526 roku, że Luter mógł mieć żonę i dziecko jeszcze przed wstąpieniem do klasztoru, choć informacja ta jest przez wielu kwestionowana.

W 1525 roku Marcin Luter poślubił Katarzynę von Bora, byłą zakonnicę. Ich małżeństwo, choć początkowo budziło kontrowersje, okazało się udane i stało się przykładem dla wielu duchownych protestanckich. Para doczekała się sześciorga dzieci: Jana, Elżbiety, Marcina, Pawła, Małgorzaty i Anny. Rodzina Lutra stanowiła dla niego ważną opokę, a jego dom w Wittenberdze stał się ośrodkiem życia rodzinnego i intelektualnego.

Edukacja i początki kariery Marcina Lutra

Nauka szkolna Marcina Lutra rozpoczęła się 12 marca 1488 roku, gdy miał zaledwie 4,5 roku. Okres ten wspominał jednak bardzo negatywnie, opisując go jako czas surowości i przemocy. W 1501 roku, w wieku 18 lat, rozpoczął studia na prestiżowym Uniwersytecie w Erfurcie, który wyróżniał się nowoczesnym podejściem, znanym jako *via moderna*, oraz silnymi wpływami humanizmu. Zgodnie z wolą ojca, po uzyskaniu tytułu magistra filozofii w styczniu 1505 roku, 20 maja tego samego roku zapisał się na wydział prawa. Decyzja ta miała zapewnić mu stabilną przyszłość zawodową, jednak los potoczył się inaczej, kierując go na ścieżkę duchową.

Życie klasztorne i początek Reformacji

Przełomowym momentem w życiu Marcina Lutra była nagła decyzja o wstąpieniu do zakonu. 17 lipca 1505 roku, w wieku 22 lat, wstąpił do zakonu augustianów. Decyzja ta była bezpośrednim wynikiem ślubowania, które złożył podczas gwałtownej burzy pod Stotternheim 2 lipca 1505 roku. Przerażony uderzeniem pioruna, obiecał zostać mnichem. Luter przyjął prezbiterat (święcenia kapłańskie) 4 kwietnia 1507 roku, co stanowiło kluczowy etap jego kariery w strukturach Kościoła katolickiego. Przełomowym momentem, który zapoczątkował reformację, było ogłoszenie przez Lutra 95 tez. W swoich tezach ostro potępiał sprzedaż odpustów i odrzucał możliwość kupowania łaski Bożej za pieniądze, co stało się bezpośrednim zapalnikiem dla masowych ruchów reformacyjnych. W 1521 roku Kościół katolicki oficjalnie nałożył na Lutra i jego zwolenników ekskomunikę, co ostatecznie przypieczętowało jego rozstanie z papiestwem i utorowało drogę dla dalszego rozwoju luteranizmu.

Ogłoszenie 95 tez przez Marcina Lutra, datowane na 31 października 1517 roku, jest powszechnie uznawane za symboliczny początek Reformacji. Tezy te, wywieszone na drzwiach kościoła zamkowego w Wittenberdze, zapoczątkowały debatę teologiczną, która przerodziła się w ruch religijny o globalnym zasięgu.

Kluczowe wydarzenia w życiu klasztornym i reformacyjnym

• 17 lipca 1505 r.: Wstąpienie do zakonu augustianów.
• 4 kwietnia 1507 r.: Przyjęcie święceń kapłańskich (prezbiteratu).
• 31 października 1517 r.: Ogłoszenie 95 tez w Wittenberdze.
• 1521 r.: Nałożenie ekskomuniki przez Kościół katolicki.

Twórczość i doktryna Marcina Lutra

Marcin Luter sformułował fundamenty nowej wiary, znane jako pięć zasad protestantyzmu: *sola scriptura* (jedynie Pismo), *sola fide* (jedynie wiara), *sola gratia* (jedynie łaska), *solus Christus* (jedynie Chrystus) oraz *solum Verbum* (jedynie Słowo). Jego dzieło przełożenia Biblii na język niemiecki, znane jako Biblia Lutra, stanowiło monumentalne osiągnięcie. Wraz z grupą współpracowników dokonał precyzyjnego tłumaczenia Pisma Świętego, co miało ogromny wpływ na rozwój języka niemieckiego i ułatwiło dostęp do Biblii zwykłym ludziom. Luter był również autorem wielu pism polemicznych i edukacyjnych, które kształtowały myśl reformacyjną i religijną. Do najważniejszych z nich należą „Postylla domowa”, „Mały katechizm”, „Duży katechizm” oraz „Artykuły szmalkaldzkie”. Jego działalność literacka i teologiczna była niezwykle płodna. Luter był również kompozytorem pieśni kościelnych, z których najsłynniejszą jest hymn ewangelicki „Warownym grodem jest nasz Bóg”, uważany za jeden z najważniejszych hymnów protestanckich. Jego twórczość muzyczna stanowiła ważny element liturgii reformowanej.

Kluczowe zasady i dzieła Marcina Lutra

• Pięć zasad protestantyzmu: *sola scriptura*, *sola fide*, *sola gratia*, *solus Christus*, *solum Verbum*.
• Główne dzieła literackie i katechetyczne: „Postylla domowa”, „Mały katechizm”, „Duży katechizm”, „Artykuły szmalkaldzkie”.
• Najsłynniejsza pieśń kościelna: „Warownym grodem jest nasz Bóg”.

Kontrowersyjne poglądy Marcina Lutra

W dorobku teologicznym i pisarskim Marcina Lutra odnajdujemy również poglądy, które budzą kontrowersje i są przedmiotem krytyki. Artykuł wspomina o istnieniu jego negatywnych opinii dotyczących Żydów, Serbołużyczan, heretyków oraz osób oskarżanych o czary (czarownice). Poglądy te, choć stanowią część jego spuścizny, są dziś szeroko dyskutowane i oceniane w kontekście współczesnych standardów etycznych i tolerancji. Mimo odrzucenia wielu katolickich dogmatów, Luter zachował specyficzne podejście do kultu maryjnego, co stanowiło odrębny punkt jego teologii. Choć nie czcił Marii w sposób, w jaki czynił to Kościół katolicki, nadal uznawał jej wyjątkową rolę i czystość. Te aspekty jego myśli pokazują złożoność jego postaci i jego ewolucję teologiczną.

Dziedzictwo i upamiętnienie Marcina Lutra

Dziedzictwo Marcina Lutra jest nadal żywe i szeroko dyskutowane. Kościoły anglikańskie uznają go za świętego i obchodzą jego wspomnienie w rocznicę jego śmierci, czyli 18 lutego. Ocena jego postaci jest zróżnicowana: podczas gdy protestanci widzą w nim bohatera wiary, który powrócił do czystości Ewangelii, część teologów katolickich postrzega go jako postać prowadzącą do anarchii kościelnej. Niemniej jednak, Sobór watykański II uznał niektóre z jego postulatów za słuszne, co świadczy o ewolucji postrzegania jego roli w historii Kościoła. Postać Lutra jest upamiętniona licznymi pomnikami w całej Europie, a bogata dokumentacja jego życia, w tym autografy i portrety autorstwa Lucasa Cranacha starszego z 1528 roku, jest dostępna w serwisach takich jak Wikimedia Commons i Wikiźródła, co ułatwia badanie jego życia i wpływu na historię.

Upamiętnienie i ocena

• Status świętego: Uznawany za świętego przez kościoły anglikańskie.
• Różne oceny teologiczne: Bohater wiary dla protestantów, postać kontrowersyjna dla części teologów katolickich; Sobór watykański II uznał niektóre jego postulaty za słuszne.
• Pomniki i multimedia: Liczne pomniki w Europie; dokumentacja dostępna w Wikimedia Commons i Wikiźródłach.

Chronologia życia i działalności

Marcin Luter pozostaje jedną z najbardziej wpływowych postaci w historii chrześcijaństwa, a jego Reformacja na zawsze zmieniła oblicze Europy. Jego odwaga w kwestionowaniu autorytetów i dążenie do powrotu do pierwotnych źródeł wiary nadal stanowią inspirację dla milionów ludzi na całym świecie, podkreślając siłę przekonań i nieustępliwość w dążeniu do prawdy.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Marcin_Luter