Kommodus: rzymski cesarz-gladiator i upadek imperium rzymskiego

0

Kommodus, urodzony 31 sierpnia 161 roku w Lanuvium jako Lucius Aurelius Commodus, był rzymskim cesarzem, którego panowanie rozpoczęło się 17 marca 180 roku po śmierci jego ojca, Marka Aureliusza. Jako syn cesarza i Faustyny Młodszej, Kommodus posiadał silną legitymację do objęcia tronu, będąc jedynym żyjącym dziedzicem po śmierci brata bliźniaka. Jego rządy, trwające ponad dwanaście lat, zakończyły się tragicznym końcem 31 grudnia 192 roku w Rzymie, gdzie padł ofiarą spisku zawiązanego w jego najbliższym otoczeniu. Choć jego panowanie rozpoczęło okres niestabilności po erze Antoninów, Kommodus do dziś pozostaje postacią budzącą skrajne emocje, symbolizującą zarówno potęgę, jak i upadek władzy absolutnej.

Na 31 grudnia 192 roku Kommodus miał 31 lat. Jego życie, choć krótkie, było naznaczone kontrowersjami, osobliwymi pasjami i tragicznym końcem, który wpłynął na dalsze losy Cesarstwa Rzymskiego. Cesarz rzymski, którego panowanie zakończyło okres stabilizacji, do dziś budzi zainteresowanie historyków i miłośników historii starożytnej.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na 31 grudnia 192 roku Kommodus miał 31 lat.
• Żona/Mąż: Brak informacji o formalnej żonie.
• Dzieci: Brak informacji o dzieciach.
• Zawód: Rzymski Cesarz.
• Główne osiągnięcie: Samodzielne rządy nad Imperium Rzymskim przez ponad dwanaście lat.

Podstawowe Informacje Biograficzne

Lucius Aurelius Commodus, przyszły cesarz rzymski, urodził się 31 sierpnia 161 roku w Lanuvium. Jego pełne imię, Lucius Aurelius Commodus Antoninus, podkreślało jego przynależność do dynastii Antoninów. Jako syn cesarza Marka Aureliusza i Faustyny Młodszej, był od najmłodszych lat przygotowywany do przejęcia władzy. Już w 176 roku, na pięć lat przed objęciem samodzielnych rządów, jego ojciec dopuścił go do współrządzenia państwem, nadając mu tytuł współcesarza. Był to jasny sygnał planów dynastycznych dotyczących dziedziczenia tronu.

Samodzielne rządy Kommodusa rozpoczęły się 17 marca 180 roku, po śmierci jego ojca. Okres ten trwał ponad dwanaście lat, aż do jego tragicznego końca 31 grudnia 192 roku. W tym czasie Kommodus sprawował władzę nad rozległym Imperium Rzymskim. Jego panowanie, które miało zakończyć okres stabilizacji linii Antoninów, okazało się początkiem zmian mających znaczący wpływ na przyszłość Rzymu. Zmarł w wieku zaledwie 31 lat, będąc ofiarą spisku zawiązanego w jego najbliższym otoczeniu.

Rodzina i Życie Prywatne

Kommodus był synem cesarza Marka Aureliusza, cenionego filozofa na tronie, oraz Faustyny Młodszej. Ta silna więź rodzinna dawała mu niepodważalną legitymację do sprawowania władzy, czyniąc go „urodzonym w purpurze”. Jego pozycja jako jedynego dziedzica została umocniona przez śmierć jego brata bliźniaka, Aureliusza Antonina, jeszcze w dzieciństwie. Utrata brata uczyniła Kommodusa jedynym sukcesorem tronu, co miało znaczący wpływ na losy Cesarstwa Rzymskiego.

W późniejszym okresie swojego życia Kommodus utrzymywał bliską relację z nałożnicą o imieniu Marcja. Jej wpływ na cesarza był na tyle znaczący, że jeden z miesięcy, grudzień, został przez niego nazwany „Amazonius” na jej cześć. Marcja odegrała również kluczową rolę w spisku, który doprowadził do śmierci cesarza.

Kariera Polityczna i Rządzenie

Droga do władzy

Kariera polityczna Kommodusa rozpoczęła się bardzo wcześnie, co było typowe dla młodych członków rodziny cesarskiej. Już w 176 roku, na pięć lat przed objęciem samodzielnych rządów, jego ojciec, Marek Aureliusz, dopuścił go do współrządzenia państwem, nadając mu tytuł współcesarza. Był to wyraźny sygnał, że dynastia planuje zapewnić ciągłość władzy poprzez dziedziczenie tronu.

Samodzielne rządy Kommodusa rozpoczęły się 17 marca 180 roku, po śmierci jego ojca. Okres ten trwał ponad dwanaście lat, aż do jego tragicznego końca 31 grudnia 192 roku. W tym czasie Kommodus sprawował władzę nad rozległym Imperium Rzymskim, choć jego panowanie, które miało zakończyć okres stabilizacji linii Antoninów, okazało się początkiem zmian, które miały znaczący wpływ na przyszłość Rzymu. Zmarł w wieku zaledwie 31 lat, będąc ofiarą spisku zawiązanego w jego najbliższym otoczeniu.

Polityka wewnętrzna i zarządzanie państwem

W zarządzaniu państwem Kommodus polegał głównie na swoich zaufanych doradcach, w szczególności na prefektach pretoriańskich. Postacie takie jak Tigidius Perennis czy wyzwoleniec Marcus Aurelius Cleander, sprawowali realną władzę w jego imieniu, co świadczyło o jego tendencji do delegowania obowiązków. Ta zależność od prefektów pretoriańskich często prowadziła do nadużyć i korupcji, co negatywnie wpływało na stabilność imperium.

Jednym z nielicznych odnotowanych przejawów jego dbałości o sprawy obywateli było rozstrzygnięcie sporu w 182 roku na korzyść kolonów z Saltus Burunitanus w Afryce. Nakazał on przywrócenie ulg podatkowych dla tej grupy, co świadczy o tym, że mimo ogólnej tendencji do tyranii, potrafił również podejmować decyzje korzystne dla niektórych grup społecznych.

Kontrowersje i Tyranię Jego Rządów

Rządy Kommodusa zapisały się w historii jako okres okrutnej tyranii, naznaczony bezwzględnym traktowaniem przeciwników politycznych. Cesarz doprowadził do skazania i egzekucji wielu wpływowych członków rzymskiego Senatu, eliminując potencjalne zagrożenia dla swojej władzy. Ta polityka represji wobec elity politycznej Rzymu budziła powszechne niezadowolenie i strach.

Kommodus wykazywał się ogromną pychą, żądając od swoich poddanych oddawania sobie czci boskiej. Pod koniec swojego panowania, jego ekscentryczność osiągnęła apogeum, kiedy ogłosił się nowym wcieleniem Herkulesa, znanego jako *Hercules Romanus*. Publicznie paradował w skórze lwa i z maczugą, symbolami tego herosa, co wywoływało zdumienie i przerażenie w rzymskim społeczeństwie.

Jego dążenie do gloryfikacji własnej osoby posunęło się jeszcze dalej. Kommodus postanowił zmienić nazwę Rzymu na *Colonia Commodiana*, a także przemianował wszystkie dwanaście miesięcy roku na nazwy związane z jego osobą i tytułami. Miesiąc grudzień otrzymał nazwę *Amazonius*, by uhonorować jego kochankę, Marcję.

Kommodus został zamordowany w wyniku spisku, w który zaangażowani byli prefekt pretorianów Emiliusz Letus, pokojowiec Eklektus oraz jego własna kochanka Marcja. Ten dramatyczny finał był konsekwencją narastającego niezadowolenia i zagrożenia, jakie jego rządy stanowiły dla otoczenia. Po śmierci Senat oficjalnie potępił jego rządy, uchwalając *damnatio memoriae* – potępienie pamięci.

Warto wiedzieć: Panowanie Kommodusa zakończyło okres stabilizacji dynastii Antoninów, otwierając drogę do kolejnych konfliktów o władzę w Cesarstwie Rzymskim.

Pasje i Sport: Gladiatorskie Zamiłowania

Jedną z najbardziej niezwykłych i budzących grozę pasji Kommodusa było jego zamiłowanie do walk gladiatorów. Cesarz nie tylko oglądał krwawe igrzyska, ale co gorsza, sam osobiście występował na arenie, ryzykując życie i narażając się na kompromitację. Te występy budziły zgrozę wśród rzymskich elit, które uważały takie zachowanie za niegodne najwyższego władcy imperium.

Jako gladiator, Kommodus często walczył nieuczciwie, używając pozornych walk, w których jego przeciwnicy byli wcześniej osłabieni lub zmanipulowani, aby zapewnić sobie zwycięstwo. Istnieje również historyczny przekaz o jego pojedynku z gladiatorem imieniem Scewa, który zdemaskował jego intrygę, co świadczy o jego tchórzostwie w obliczu ujawnienia jego niegodnych zachowań.

Te pasje do walk gladiatorów, choć stanowiły osobliwą cechę jego panowania, były również źródłem jego upadku. Jego publiczne występy i nieuczciwe praktyki podważały autorytet cesarza i stanowiły pretekst dla jego przeciwników do zawiązania spisku.

Rehabilitacja i Deifikacja po Śmierci

Choć Senat oficjalnie potępił rządy Kommodusa, uchwalając *damnatio memoriae*, jego pamięć doczekała się rehabilitacji po śmierci. Niedługo po upadku jego panowania, cesarz Septymiusz Sewer, który przejął władzę po okresie chaosu, nakazał jego deifikację, czyli uznanie za bóstwo. Ta decyzja była znaczącym zwrotem w postrzeganiu Kommodusa i odzwierciedlała złożoność politycznych rozgrywek w Rzymie.

Rehabilitacja Kommodusa była czystą kalkulacją polityczną ze strony Septymiusza Sewera. Sewer, aby umocnić swoją własną pozycję i legitymację do władzy, ogłosił się adoptowanym synem Marka Aureliusza. Deifikacja Kommodusa, który był synem Marka Aureliusza, stanowiła element tej strategii, pozwalając mu na powiązanie się z szanowaną linią Antoninów.

Kluczowe Daty z Życia Kommodusa

• 31 sierpnia 161 roku: Narodziny Lucius Aurelius Commodusa w Lanuvium.
• 176 rok: Dopuszczenie do współrządzenia państwem jako współcesarza przez ojca, Marka Aureliusza.
• 17 marca 180 roku: Objecie samodzielnych rządów po śmierci Marka Aureliusza.
• 182 rok: Rozstrzygnięcie sporu na korzyść kolonów z Saltus Burunitanus w Afryce.
• 31 grudnia 192 roku: Śmierć w Rzymie, będąca wynikiem spisku.

Kommodus w Kulturze Popularnej

Postać Kommodusa, ze względu na swoją barwną i kontrowersyjną biografię, znalazła swoje miejsce w kulturze popularnej, zwłaszcza w kinie. Najbardziej znanym przedstawieniem cesarza jest jego kreacja w filmie „Gladiator” z 2000 roku, gdzie zagrał go Joaquin Phoenix. Film ten, choć niezwykle popularny, znacząco mija się z prawdą historyczną, między innymi sugerując, że Kommodus osobiście zabił swojego ojca, Marka Aureliusza.

Innym znaczącym przedstawieniem postaci Kommodusa w kinie był film „Upadek Cesarstwa Rzymskiego” z 1964 roku. W rolę cesarza wcielił się tam Christopher Plummer. Ten film również przedstawiał postać Kommodusa w sposób, który podkreślał jego tyranię i ekscentryczność.

Ciekawostki i Mniej Znane Fakty

Wizerunek Kommodusa jako Herkulesa, jednego z jego ulubionych wcieleń, został uwieczniony w słynnej rzeźbie znajdującej się w Muzeach Kapitolińskich w Rzymie. Na tej monumentalnej rzeźbie cesarz jest przedstawiony z maczugą i jabłkami hesperyjskimi, atrybutami Herkulesa, co stanowi namacalne świadectwo jego obsesji.

Jego zamiłowanie do przydomków było niezwykłe. Kommodus używał ich aż dwunastu, w tym takich jak *Felix* (szczęśliwy), *Pius* (pobożny) czy *Exsuperatorius* (najwyższy). Te liczne tytuły świadczyły o jego pragnieniu podkreślenia swojej boskości i wyższości nad innymi śmiertelnikami.

Miesiąc grudzień otrzymał nazwę *Amazonius* specjalnie po to, by uhonorować upodobanie cesarza do widoku swojej kochanki Marcji przebranej za mityczną wojowniczkę. Ten nietypowy gest pokazuje, jak osobiste preferencje i relacje cesarza mogły wpływać na symbolikę państwową i kalendarz.

Kluczowe Postacie Związane z Kommodusem

• Marek Aureliusz: Ojciec Kommodusa, cesarz rzymski, który wprowadził go do współrządów.
• Faustyna Młodsza: Matka Kommodusa, żona Marka Aureliusza.
• Aureliusz Antoninus: Brat bliźniak Kommodusa, który zmarł w dzieciństwie.
• Marcja: Nałożnica Kommodusa, która miała na niego znaczący wpływ i była zaangażowana w spisek.
• Tigidius Perennis: Prefekt pretorianów, jeden z doradców Kommodusa.
• Marcus Aurelius Cleander: Wyzwoleniec i prefekt pretorianów, sprawujący realną władzę.
• Emiliusz Letus: Prefekt pretorianów, zaangażowany w spisek przeciwko Kommodusowi.
• Eklektus: Pokojowiec, również zaangażowany w spisek.
• Septymiusz Sewer: Cesarz, który po śmierci Kommodusa przeprowadził jego rehabilitację i deifikację.
• Scewa: Gladiator, z którym Kommodus miał stoczyć pojedynek.

Zmiany Nazewnictwa za Rządów Kommodusa

• Rzym: Zmieniono nazwę na Colonia Commodiana.
• Miesiące roku: Wszystkie dwanaście miesięcy przemianowano na nazwy związane z Kommodusem i jego tytułami.
• Grudzień: Nazwany „Amazonius” na cześć kochanki Marcji.

Warto wiedzieć: Kommodus był pierwszym w historii cesarzem rzymskim, który publicznie występował jako gladiator, co było gestem wykraczającym poza tradycyjne ramy władzy cesarskiej.

Historia Kommodusa pokazuje, jak wielka władza w połączeniu z osobistymi obsesjami może prowadzić do tyranii i ostatecznie do zguby, przypominając nam o potrzebie równowagi między autorytetem a odpowiedzialnością.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Kommodus