Aretha Franklin: Królowa Soulu, Natural Woman, Make Me Feel Like

0

Aretha Franklin, niekwestionowana „Królowa Soul”, była jedną z najbardziej wpływowych i charyzmatycznych artystek XX wieku. Urodzona 25 marca 1942 roku, w momencie śmierci 16 sierpnia 2018 roku miała 76 lat. Jej kariera, trwająca od 1954 do 2017 roku, to historia o niezwykłym talencie wokalnym, głębokim zaangażowaniu społecznym i niezachwianej pasji do muzyki. Przez dekady jej głos stanowił ikonę gatunku soul, a jej utwory, takie jak „Respect”, stały się hymnami pokoleń. Magazyn „Rolling Stone” dwukrotnie umieścił ją na pierwszym miejscu listy największych piosenkarzy wszech czasów, co jest tylko jednym z wielu dowodów na jej bezprecedensowy wpływ na muzykę. Swoje korzenie czerpała z muzyki gospel, którą wykonywała w kościele baptystycznym, a jej życie było silnie związane z walką o prawa obywatelskie.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na sierpień 2018 roku miała 76 lat.
• Żona/Mąż: Była dwukrotnie zamężna – z Tedem White’em (1961–1969) i Glynnem Turmanem (1978–1984).
• Dzieci: Doczekała się czwórki dzieci.
• Zawód: Piosenkarka, autorka tekstów, pianistka, producentka muzyczna, aktywistka.
• Główne osiągnięcie: Status „Królowej Soul”, 18 nagród Grammy, wprowadzenie do Rock and Roll Hall of Fame jako pierwsza kobieta.

Podstawowe informacje o Aretha Franklin

Dane biograficzne i dziedzictwo

Aretha Louise Franklin przyszła na świat 25 marca 1942 roku w Memphis w stanie Tennessee. Jej ojciec, Clarence LaVaughn „C. L.” Franklin, był znanym kaznodzieją baptystycznym, a matka, Barbara Siggers Franklin, utalentowaną pianistką i wokalistką. Ta artystyczna i duchowa spuścizna stanowiła fundament dla przyszłej kariery Arethy. Artystka zmarła 16 sierpnia 2018 roku w Detroit, Michigan, w wieku 76 lat. Jej kariera, która trwała nieprzerwanie od 1954 do 2017 roku, obejmowała role piosenkarki, autorki tekstów, pianistki, producentki muzycznej oraz aktywistki na rzecz praw obywatelskich. Powszechnie znana jako „Królowa Soul” (Queen of Soul), została dwukrotnie uznana przez magazyn „Rolling Stone” za największą piosenkarkę wszech czasów, co podkreśla jej bezprecedensowy wpływ na historię muzyki. Tytuł ten został jej oficjalnie nadany w latach 60. przez prezentera radiowego Pervisa Spanna, który podczas występu w Regal Theater w Chicago symbolicznie nałożył koronę na jej głowę.

Rodzina i życie prywatne Arethy Franklin

Wczesne lata i wpływ rodziny

Dorastanie Arethy Franklin było kształtowane przez jej artystyczne i duchowe środowisko. Jej ojciec, C. L. Franklin, był postacią o „milionowym głosie”, a matka, Barbara Siggers Franklin, również posiadała talent wokalny i pianistyczny. Niestety, rodzice Arethy rozstali się w 1948 roku. Matka, Barbara, zmarła na zawał serca 7 marca 1952 roku, krótko przed 10. urodzinami córki. Po śmierci matki wychowaniem Arethy zajmowało się kilka kobiet, w tym jej babcia Rachel oraz słynna piosenkarka gospel Mahalia Jackson. Ojciec Arethy przyjaźnił się z czołowymi postaciami tamtych czasów, takimi jak Martin Luther King Jr., Jackie Wilson czy Sam Cooke, którzy często odwiedzali dom Franklinów, co dodatkowo umacniało artystyczne i społeczne korzenie młodej Arethy.

Małżeństwa i związki

Aretha Franklin dwukrotnie wstępowała w związek małżeński. Jej pierwszym mężem był Ted White, z którym była związana w latach 1961–1969. Drugim mężem artystki był aktor Glynn Turman, z którym ślub wzięła w 1978 roku, a rozwiodła się w 1984 roku. Mimo burzliwych doświadczeń w życiu osobistym, Aretha Franklin zawsze podkreślała znaczenie rodziny i wsparcia bliskich.

Dzieci Arethy Franklin

Artystka doczekała się czwórki dzieci. Po raz pierwszy została matką w wieku 12 lat. Jej syn, Clarence, którego ojcem był Edward Jordan Sr., jest jedną z osób, które Aretha potwierdziła w swoim testamencie. Narodziny syna w tak młodym wieku stanowiły wyzwanie, ale również świadectwo jej wczesnej dojrzałości.

• Clarence (ojciec: Edward Jordan Sr.)
• Syn (ojciec: Ted White)
• Syn (ojciec: Ted White)
• Syn (ojciec: Glynn Turman)

Relacje z rodzeństwem

Aretha Franklin miała dwie siostry, Ermę i Carolyn Franklin, które również były aktywnie związane z branżą muzyczną. Siostry często wspierały ją w jej artystycznej drodze, tworząc silne więzi rodzinne i zawodowe. Ich obecność w życiu Arethy stanowiła ważny element jej wsparcia i inspiracji.

Kariera muzyczna Arethy Franklin

Początki kariery gospel

Przygodę ze śpiewem Aretha Franklin rozpoczęła jako dziecko w New Bethel Baptist Church w Detroit. Jej debiutem był hymn „Jesus, Be a Fence Around Me”. Już od 12. roku życia jej karierą zarządzał ojciec, C. L. Franklin, zabierając ją na trasy koncertowe znane jako „gospel caravan”. Pierwsze nagrania Arethy ukazały się nakładem wytwórni J.V.B. Records w 1956 roku. W wieku 14 lat artystka nagrała swój pierwszy album zatytułowany „Songs of Faith”, który stanowił zapowiedź jej przyszłych sukcesów w świecie muzyki gospel.

Przejście do muzyki pop i kontrakt z Columbia Records

W wieku 18 lat, za zgodą ojca, Aretha Franklin przeniosła się do Nowego Jorku z ambicją śpiewania muzyki pop. Podpisała kontrakt z Columbia Records. Mimo że kontrakt z Columbią nie przyniósł jej oczekiwanych przełomów, był to ważny etap w jej rozwoju artystycznym, pozwalający na eksplorację nowych brzmień i stylów wokalnych.

Przełom z Atlantic Records

Prawdziwy przełom w karierze Arethy Franklin nastąpił po wygaśnięciu kontraktu z Columbią w 1966 roku i przejściu do Atlantic Records. Pod okiem producenta Jerry’ego Wexlera, artystka nagrała swoje największe hity, które zdefiniowały gatunek soul. Utwory takie jak „Respect” stały się hymnami, a albumy „I Never Loved a Man the Way I Love You” i „Lady Soul” ugruntowały jej pozycję jako gwiazdy światowego formatu. W tym okresie artystka w pełni rozwinęła swój niepowtarzalny styl, łącząc gospelowe korzenie z soulowym brzmieniem, co zaowocowało serią niezapomnianych piosenek. Jej interpretacje takich utworów jak „(You Make Me Feel Like) A Natural Woman” czy „Chain of Fools” na zawsze wpisały się w historię muzyki.

Sukcesy z Arista Records

W 1979 roku Aretha Franklin opuściła Atlantic Records i podpisała kontrakt z Arista Records. Ta zmiana zaowocowała znaczącym ożywieniem jej kariery w latach 80. Dzięki nowej wytwórni wydała albumy „Jump to It”, „Who’s Zoomin’ Who?” oraz przebój „Freeway of Love”, które ponownie zdobyły uznanie krytyków i publiczności. Jej dalsze sukcesy z Arista Records potwierdziły jej status jako jednej z najbardziej wszechstronnych i wpływowych artystek swojego pokolenia. W swojej karierze Aretha Franklin wydała wiele albumów, w tym „Aretha Live at Fillmore West” czy „Spirit in the Dark”, które prezentowały jej niezwykłe umiejętności wokalne i interpretacyjne.

Sprzedaż płyt i obecność na listach przebojów

Aretha Franklin jest jedną z najlepiej sprzedających się artystek w historii muzyki. Na całym świecie sprzedała ponad 75 milionów płyt. Jej dorobek obejmuje imponującą liczbę 112 singli, które znalazły się na prestiżowych listach przebojów Billboardu. Ta statystyka świadczy o długotrwałym i wszechstronnym wpływie jej muzyki na odbiorców przez dekady.

Nagrody i osiągnięcia Arethy Franklin

Nagrody Grammy

Kariera Arethy Franklin została uhonorowana licznymi nagrodami, w tym aż 18 statuetkami Grammy spośród 44 nominacji. Szczególnie imponująca jest jej rekordowa seria ośmiu nagród z rzędu w kategorii Best Female R&B Vocal Performance, którą zdobyła nieprzerwanie w latach 1968–1975. Te nagrody są świadectwem jej wyjątkowego talentu i nieustannego uznania ze strony branży muzycznej.

Wprowadzenie do Rock and Roll Hall of Fame

W 1987 roku Aretha Franklin zapisała się w historii jako pierwsza kobieta, która została wprowadzona do Rock and Roll Hall of Fame. To przełomowe wydarzenie otworzyło drogę dla wielu kolejnych artystek w tym prestiżowym gronie, podkreślając jej rolę jako pionierki i ikony muzyki rozrywkowej. Jest ona jedną z tych, które na zawsze zmieniły oblicze tej instytucji. Wprowadzenie do The Rock and Roll Hall of Fame jest jednym z kluczowych momentów w jej karierze.

Odznaczenia państwowe USA

Za swoje wybitne zasługi dla narodu, Aretha Franklin została uhonorowana najwyższymi odznaczeniami państwowymi Stanów Zjednoczonych. Otrzymała Narodowy Medal Sztuki oraz Prezydencki Medal Wolności, co stanowi dowód uznania dla jej wkładu nie tylko w kulturę, ale także w społeczeństwo amerykańskie. Prezydencki Medal Wolności jest jednym z najwyższych odznaczeń cywilnych w USA.

Nagroda Pulitzera

W 2019 roku, już pośmiertnie, jury Nagrody Pulitzera przyznało Arethcie Franklin specjalne wyróżnienie za jej „niezatarty wkład w amerykańską muzykę i kulturę trwający ponad pięć dekad”. To prestiżowe wyróżnienie podkreśla trwałe znaczenie jej twórczości i jej miejsce w historii amerykańskiej sztuki.

Inne galerie sław

Oprócz Rock and Roll Hall of Fame, Aretha Franklin została wprowadzona do wielu innych prestiżowych galerii sław. Są wśród nich UK Music Hall of Fame (2005), Gospel Music Hall of Fame (2012) oraz, pośmiertnie, National Women’s Hall of Fame (2020). Te liczne uhonorowania świadczą o jej wszechstronnym wpływie na różne gatunki muzyczne i jej znaczeniu jako ikony kultury.

Aretha Franklin w filmie i mediach

Rola w „The Blues Brothers”

W 1980 roku Aretha Franklin wystąpiła w kultowej komedii muzycznej „The Blues Brothers”. Jej rola oraz wykonanie utworu „Think” stały się jednym z najbardziej pamiętnych i rozpoznawalnych momentów filmu. Występ ten przypomniał szerokiej publiczności o jej potężnym głosie i charyzmie scenicznej. Jej obecność w filmie jest często wspominana jako jeden z kluczowych momentów kariery.

Wpływ na kulturę popularną

Życie i twórczość Arethy Franklin stały się inspiracją dla wielu produkcji medialnych. Jej wizerunek jako ikony popkultury był wielokrotnie wykorzystywany w hołdach i portretach artystycznych, co świadczy o jej trwałym wpływie. Jej muzyka, w tym takie hity jak „Respect” i „I Say a Little Prayer”, nadal rezonuje z nowymi pokoleniami, a jej wpływ jest widoczny w twórczości wielu współczesnych artystów. Jej utwory, takie jak „I Never Loved a Man the Way I Love You”, są kamieniami milowymi gatunku soul.

Aktywizm i osobowość Arethy Franklin

Zaangażowanie w ruch na rzecz praw obywatelskich

Aretha Franklin była głęboko zaangażowana w ruch na rzecz praw obywatelskich. Już jako 16-latka brała udział w trasie koncertowej z dr. Martinem Lutherem Kingiem Jr., a w 1968 roku śpiewała na jego pogrzebie. Jej zaangażowanie wykraczało poza muzykę, stając się ważnym głosem w walce o równość rasową i społeczną sprawiedliwość. Jej postawa była przykładem odwagi i determinacji.

Wykorzystanie muzyki do walki o równouprawnienie

Artystka świadomie wykorzystywała swoją sławę i utwory, takie jak ponadczasowy hymn „Respect”, jako narzędzia walki o równouprawnienie rasowe oraz prawa kobiet. Jej muzyka stała się symbolem siły, godności i niezłomności, inspirując miliony ludzi do walki o swoje prawa. Wiele z jej piosenek, takich jak „Natural Woman”, stało się manifestem kobiecej siły i samoświadomości.

Talent muzyczny

Już w młodości Aretha Franklin wykazywała niezwykły, naturalny talent muzyczny. Uczyła się grać na pianinie ze słuchu, co świadczy o jej intuicyjnym rozumieniu muzyki i harmonii. Ten wrodzony dar, rozwijany bez formalnego wykształcenia w tym kierunku, pozwolił jej na stworzenie unikalnego stylu, który porywał tłumy i do dziś fascynuje słuchaczy. Jej umiejętność improwizacji i przekazywania emocji przez muzykę była niepowtarzalna.

Zdrowie i śmierć Arethy Franklin

Przyczyna śmierci

Aretha Franklin zmarła w swoim domu w Detroit. Bezpośrednią przyczyną jej śmierci był zaawansowany nowotwór trzustki, z którym zmagała się w ostatnich latach życia. Ta tragiczna wiadomość była szokiem dla świata muzyki i wielu fanów na całym świecie. Zmarła na raka trzustki, co było wielkim ciosem dla jej bliskich i fanów.

Pogrzeb i żałoba

Śmierć Arethy Franklin w sierpniu 2018 roku wywołała falę żałoby na całym świecie. Uroczystości pogrzebowe w Detroit miały charakter państwowy i zgromadziły liczne osobistości ze świata polityki, kultury i muzyki, co świadczy o ogromnym szacunku i miłości, jaką darzono artystkę. Uroczystości odbyły się 31 sierpnia w Greater Grace Temple w Detroit, stając się symbolicznym pożegnaniem z legendą. Jej śmierć w sierpniu 2018 roku była momentem globalnej żałoby.

Ciekawostki z życia Arethy Franklin

Pochodzenie tytułu „Królowej Soul”

Tytuł „Królowej Soul” (Queen of Soul) został nadany Arethcie Franklin oficjalnie w latach 60. przez prezentera radiowego Pervisa Spanna. Podczas jednego z jej występów w Regal Theater w Chicago, Spann symbolicznie nałożył koronę na jej głowę, co natychmiast utrwaliło jej status jako niekwestionowanej władczyni gatunku soul. Ten moment stał się ikoniczny i symbolicznie podkreślił jej dominację na scenie muzycznej.

Znajomości ojca z wpływowymi postaciami

Ojciec Arethy, C. L. Franklin, utrzymywał bliskie przyjaźnie z największymi postaciami tamtych czasów, takimi jak Martin Luther King Jr., Jackie Wilson czy Sam Cooke. Ci wpływowi artyści i działacze często odwiedzali dom Franklinów, co stanowiło niezwykłe doświadczenie dla młodej Arethy i z pewnością wpłynęło na jej postrzeganie świata muzyki i aktywizmu społecznego. Te znajomości budowały fundamenty dla jej przyszłej kariery.

Początki kariery i wyzwania z wytwórnią Columbia

Mimo ogromnego sukcesu finansowego, który zaczął się już w połowie lat 60., kiedy to Aretha Franklin zarabiała 100 000 dolarów rocznie, początkowo zmagała się z brakiem zrozumienia jej talentu przez wytwórnię Columbia. Firma ta nie potrafiła w pełni wykorzystać jej gospelowych korzeni i potencjału, co stanowiło wyzwanie dla artystki. Dopiero przejście do Atlantic Records pozwoliło jej w pełni rozwinąć skrzydła i nagrać materiał, który na zawsze zmienił oblicze muzyki soul.

Warto wiedzieć: Wkład Arethy Franklin w muzykę i kulturę jest nieoceniony, a jej głos inspirował miliony do walki o swoje prawa i do wyrażania siebie. Jej życie to dowód na to, że pasja, talent i zaangażowanie mogą zmienić świat, pozostawiając po sobie trwałe dziedzictwo.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Aretha_Franklin