Amundsen: Roald Amundsen, biegun, wódka Amundsen i arktyczna czystość

0

Roald Amundsen, norweski badacz i odkrywca polarny, urodził się 16 lipca 1872 roku w Borge. Zaginął w czerwcu 1928 roku, w wieku 55 lat, podczas misji ratunkowej. Jest postacią historyczną, której imię na zawsze zapisało się w annałach eksploracji dzięki pionierskim osiągnięciom. Amundsen był pierwszym człowiekiem, który dotarł do Bieguna Południowego w 1911 roku, a także pierwszym, który udowodnił możliwość pokonania Przejścia Północno-Zachodniego w latach 1903–1906. Jego życiorys jest świadectwem niezwykłej odwagi, determinacji i umiejętności adaptacji w najtrudniejszych warunkach, co ostatecznie doprowadziło go do zdobycia statusu pierwszego człowieka, który potwierdził swoją obecność na obu biegunach Ziemi.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: W czerwcu 1928 roku zaginął w wieku 55 lat.
• Żona/Mąż: Brak informacji o żonie.
• Dzieci: Brak informacji o dzieciach.
• Zawód: Odkrywca polarny, badacz, żeglarz.
• Główne osiągnięcie: Dotarcie jako pierwszy do Bieguna Południowego (1911) i pierwszy potwierdzony przelot nad Biegunem Północnym (1926).

Podstawowe informacje o Roaldzie Amundsenie

Dane biograficzne i pochodzenie

Roald Engelbregt Gravning Amundsen przyszedł na świat 16 lipca 1872 roku w Borge, w norweskim regionie Østfold, znany z malowniczych krajobrazów i silnych tradycji morskich. Jego rodzina, związana z żeglugą i posiadaniem statków, z pewnością wpłynęła na kształtowanie jego wczesnych zainteresowań. To właśnie z tego środowiska narodził się jego pasjonacki duch odkrywcy, który miał go poprowadzić przez życie.

Status życiowy i wiek

Roald Amundsen zaginął bez wieści w czerwcu 1928 roku, w wieku 55 lat, podczas ryzykowniej misji ratunkowej na Morzu Barentsa. W styczniu 2026 roku minie dokładnie 153 lata i pół roku od jego narodzin. Jego tragiczny los podczas tej wyprawy na zawsze zapisał go w annałach historii jako badacza, który oddał życie w służbie odkryć i pomocy innym.

Kluczowe osiągnięcia historyczne

Amundsen jest postacią monumentalną w historii eksploracji polarnej. Jego największym i najbardziej znanym dokonaniem jest poprowadzenie pierwszej ekspedycji, która dotarła do Bieguna Południowego 14 grudnia 1911 roku. Wcześniej, w latach 1903–1906, jako pierwszy człowiek w historii, udowodnił możliwość pokonania Przejścia Północno-Zachodniego, otwierając tym samym nowe szlaki żeglugowe w regionach arktycznych. Te dwa osiągnięcia same w sobie stanowią kamienie milowe w historii odkryć geograficznych.

Pierwszeństwo na obu biegunach

Szczególnym osiągnięciem Roalda Amundsena jest fakt, że jest on uznawany za pierwszego badacza, którego obecność na obu biegunach Ziemi – północnym i południowym – została w pełni zweryfikowana i potwierdzona. Po zdobyciu bieguna południowego, w 1926 roku, wspólnie z Umberto Nobile i Lincolnem Ellsworth’em, na pokładzie sterowca „Norge”, dokonał pierwszego udokumentowanego przelotu nad biegunem północnym. To podwójne pierwszeństwo jest unikatowym dowodem jego determinacji i umiejętności eksploracyjnych.

Życie prywatne Roalda Amundsena

Relacja z matką i edukacja

Matka Roalda Amundsena, Hanna Sahlqvist, pragnęła dla niego stabilnej przyszłości i naciskała, aby podjął studia medyczne. Młody Roald, chcąc uszanować jej wolę, rozpoczął naukę na uniwersytecie. Jednak po śmierci matki, w wieku 21 lat, porzucił studia medyczne. Bezpośrednio po tym tragicznym wydarzeniu, Roald skierował swoje życie ku morzu i przygodom, które zawsze go fascynowały, odrzucając ścieżkę kariery medycznej.

Inspiracje z dzieciństwa

W wieku 15 lat Roald Amundsen przeczytał relacje Sir Johna Franklina z jego lądowych wypraw arktycznych. Ta lektura wywołała w nim tak głęboką fascynację i pragnienie odkryć, że – jak sam później wspominał – ukształtowała ona cały kurs jego przyszłego życia i skierowała go na ścieżkę pionierskich wypraw polarnych, stając się kluczowym momentem w jego rozwoju.

Znajomości z dzieciństwa

Dorastając w dzielnicy Uranienborg, Roald Amundsen nawiązał okazjonalne kontakty towarzyskie z Carstenem Borchgrevinkiem. Borchgrevink, który później sam stał się pionierem badań Antarktydy, doskonale ilustruje, że środowisko, w którym dorastał młody Amundsen, było przesiąknięte duchem odkryć i eksploracji. Ta bliskość z innymi pasjonatami podróży z pewnością wzmacniała jego własne marzenia o dalekich wyprawach.

Kariera ekspedycyjna Roalda Amundsena

Debiut w Antarktyce (1897–1899)

W wieku 25 lat Roald Amundsen rozpoczął swoją pierwszą wielką przygodę w Antarktyce. Dołączył jako pierwszy oficer do Belgijskiej Wyprawy Antarktycznej pod dowództwem Adriena de Gerlache, która odbywała się na statku „Belgica”. Podczas tej ekspedycji statek został uwięziony w lodzie, a załoga doświadczyła pierwszej w historii wyprawy zimowania w ekstremalnych warunkach Antarktyki. To surowe doświadczenie z pewnością hartowało jego charakter i przygotowało na przyszłe, jeszcze większe wyzwania.

Pokonanie Przejścia Północno-Zachodniego (1903–1906)

Jednym z pierwszych wielkich sukcesów Amundsena było dowodzenie sześcioosobową załogą na 45-tonowym kutrze rybackim „Gjøa”. Statek ten, choć niewielki, był wyposażony w mały silnik naftowy o mocy 13 KM. Kluczem do sukcesu w pokonaniu Przejścia Północno-Zachodniego okazała się unikalna technika płynięcia blisko wybrzeża i wykorzystanie statku o płytkim zanurzeniu, co pozwoliło na nawigację w trudnych, lodowych warunkach. Podróż ta trwała trzy lata i przyniosła mu międzynarodowe uznanie, stając się początkiem jego sławy.

Zdobycie Bieguna Południowego (1911)

Po zmianie pierwotnych planów z wyprawy na biegun północny na południowy, Roald Amundsen wyruszył statkiem „Fram” w kierunku Antarktydy. 14 grudnia 1911 roku, wraz z czterema wiernymi towarzyszami – Oskarem Bjaalandem, Helmerem Hanssenem, Sverre Hassel’em i Olavem Bjaalandem – dotarł do Bieguna Południowego. Sukces ten był tym bardziej znaczący, że wyprzedzili oni wyprawę Roberta F. Scotta o ponad miesiąc, co stanowiło epokowe wydarzenie w historii eksploracji i przyniosło Amundsenowi światowy rozgłos.

Wyprawa statkiem „Maud” (1918) i plany lotnicze

Po nieudanej próbie dotarcia do bieguna północnego poprzez dryfowanie w lodach Przejścia Północno-Wschodniego, Amundsen zaczął coraz bardziej interesować się nowymi, dynamicznymi formami eksploracji. Wyprawa statkiem „Maud” w 1918 roku była kolejnym etapem jego podróży, ale to właśnie po niej Amundsen zaczął planować wyprawy lotnicze. Ten zwrot w jego podejściu do eksploracji stanowił znaczący przełom i wyznaczał nowe kierunki dla przyszłych odkryć, pokazując jego zdolność do adaptacji i poszukiwania innowacyjnych rozwiązań.

Lot nad Biegunem Północnym (1926)

Kulminacją dążeń Amundsena do zdobycia obu biegunów był lot nad biegunem północnym. 12 maja 1926 roku, wraz z 15 innymi mężczyznami na pokładzie sterowca „Norge”, dokonał pierwszego w pełni zweryfikowanego przelotu nad biegunem północnym. Startując ze Spitsbergenu i lądując na Alasce, Amundsen przypieczętował swoje miejsce w historii jako pierwszy człowiek, który postawił stopę na obu biegunach Ziemi, udowadniając swoje niezwykłe umiejętności nawigacyjne i inżynieryjne oraz wizjonerskie podejście do eksploracji.

Nagrody i uznanie dla Roalda Amundsena

Królewskie odznaczenia

Sukcesy Roalda Amundsena na biegunach i w eksploracji polarnej spotkały się z szerokim międzynarodowym uznaniem. W 1906 roku został uhonorowany Orderem Świętego Olafa, najwyższym odznaczeniem Królestwa Norwegii. Rok później, w 1907 roku, otrzymał austriacki Order Franciszka Józefa, co było wyrazem docenienia jego osiągnięć w nawigacji polarnej przez inne europejskie monarchie i potwierdzeniem jego globalnego znaczenia.

Medale naukowe i prestiżowe

Oprócz królewskich odznaczeń, Roald Amundsen otrzymał szereg prestiżowych medali naukowych i geograficznych, które podkreślały jego wkład w rozwój wiedzy o świecie. Wśród nich znalazły się Medal Hubbarda (1907), Medal Charlesa P. Daly’ego (1912) oraz Medal Vega (1913). W 1928 roku, tuż przed swoim zaginięciem lub pośmiertnie, został odznaczony Złotym Medalem Kongresu USA, co stanowiło najwyższe cywilne wyróżnienie w Stanach Zjednoczonych i podkreślało wagę jego dokonań.

Złoty Medal Kongresu USA

Jednym z najbardziej prestiżowych wyróżnień, jakie otrzymał Roald Amundsen, był Złoty Medal Kongresu USA. To zaszczytne odznaczenie, przyznane mu w 1928 roku, podkreślało międzynarodowe znaczenie jego dokonań i jego wpływ na światową eksplorację. Medal ten stanowił potwierdzenie jego wyjątkowej pozycji w historii odkryć geograficznych i docenienie jego odwagi oraz determinacji.

Umiejętności i przygotowanie Roalda Amundsena

Nauka od Inuitów

Sukces Roalda Amundsena w ekstremalnych warunkach polarnych był w dużej mierze zasługą jego zdolności do adaptacji i nauki od rdzennych mieszkańców. Podczas dwóch zim spędzonych na Wyspie Króla Williama (w miejscowości Gjoa Haven), Amundsen intensywnie uczył się od lokalnego ludu Netsilik Inuit kluczowych umiejętności przetrwania. Nauczył się m.in. efektywnego używania psów zaprzęgowych oraz noszenia odzieży wykonanej ze skór zwierzęcych zamiast wełnianych ubrań, co okazało się nieocenione podczas jego wypraw na biegun południowy i świadczyło o jego szacunku dla tradycyjnej wiedzy.

Mistrzostwo w narciarstwie i logistyce

Szczególne przygotowanie logistyczne było kluczowe dla sukcesu wyprawy na biegun południowy. Roald Amundsen wykazał się mistrzostwem w wykorzystaniu nart, które pozwalały na szybkie i efektywne przemieszczanie się po lodowych pustkowiach. Równie istotne było strategiczne wykorzystanie psów zaprzęgowych. Nie tylko ciągnęły one ciężkie sanie z zaopatrzeniem, ale w krytycznych momentach, gdy zapasy zaczynały się kończyć, służyły również jako źródło świeżego mięsa dla ludzi i pozostałych zwierząt, co świadczyło o jego niezwykłej zaradności i dalekowzrocznym planowaniu.

Zdrowie i wyzwania

Walka ze szkorbutem na „Belgice”

Podczas uwięzienia statku „Belgica” w lodach Antarktyki, załoga stanęła w obliczu śmiertelnego zagrożenia, jakim był szkorbut. Na szczęście, dzięki amerykańskiemu lekarzowi Frederickowi Cookowi, udało się uniknąć katastrofy. Cook aktywnie polował na zwierzęta i karmił ludzi świeżym mięsem, w tym podrobami, dostarczając im w ten sposób niezbędnej witaminy C. To doświadczenie pokazało, jak ważne jest zrozumienie biologii i potrzeb organizmu w ekstremalnych warunkach, stanowiąc cenną lekcję dla przyszłych wypraw Amundsena.

Kontrowersje i wyzwania w karierze

Zmiana celu wyprawy w 1909 roku

Jednym z najbardziej kontrowersyjnych momentów w karierze Amundsena była zmiana celu jego wyprawy w 1909 roku. Początkowo zbierał fundusze na ekspedycję w kierunku bieguna północnego. Jednakże, gdy dowiedział się o twierdzeniach Fredericka Cooka i Roberta Peary’ego, że już zdobyli oni biegun północny, Amundsen potajemnie zmienił kurs na południe. Ta decyzja spotkała się z niezadowoleniem ze strony Roberta Scotta, a także norweskich darczyńców, którzy poczuli się wprowadzeni w błąd co do rzeczywistego celu wyprawy, co wywołało falę krytyki.

Konflikt w zespole

Podczas pierwszej, nieudanej próby wyruszenia na biegun południowy we wrześniu 1911 roku, ekstremalne temperatury i surowe warunki doprowadziły do napięć w grupie. W efekcie tych wydarzeń, Roald Amundsen podjął decyzję o odsunięciu Hjalmara Johansena od głównego zespołu. Johansen został wysłany na mniej prestiżową misję do Ziemi Króla Edwarda VII, co świadczyło o trudnościach w zarządzaniu zespołem w ekstremalnych sytuacjach i potencjalnych konfliktach wynikających z presji, pokazując ludzką stronę jego przywództwa.

Ciekawostki i dziedzictwo Roalda Amundsena

Telegraficzny komunikat do Roberta Scotta

Droga Roalda Amundsena na południe obfitowała w symboliczne gesty. Przebywając na Maderze, w drodze do celu, Amundsen wysłał do swojego głównego rywala, Roberta Scotta, słynny, lakoniczny telegram: „Pozwalam sobie poinformować, że Fram udaje się do Antarktyki”. Ten krótki komunikat oficjalnie rozpoczął wyścig o biegun południowy, który na zawsze zapisał się w historii eksploracji jako jedno z najbardziej dramatycznych starć w historii odkryć.

Losy statku „Gjøa”

Statek „Gjøa”, na którym Roald Amundsen pokonał Przejście Północno-Zachodnie, ma bogatą historię. Po latach służby i podróży, powrócił do Norwegii dopiero w 1972 roku, po 45-dniowej podróży z San Francisco. Obecnie, ten historyczny kuter rybacki, symbol jednego z największych osiągnięć Amundsena, znajduje się w specjalnie zbudowanym budynku przy Muzeum Fram w Oslo, gdzie stanowi cenne dziedzictwo narodowe i turystyczną atrakcję dla odwiedzających.

Zaginięcie podczas misji ratunkowej

Ostatnią podróżą Roalda Amundsena była misja ratunkowa. 18 czerwca 1928 roku zaginął on podczas lotu, którego celem była pomoc załodze sterowca „Italia” dowodzonego przez Umberto Nobile. Mimo szeroko zakrojonych poszukiwań, jego ciała nigdy nie odnaleziono, a akcja ratunkowa została oficjalnie przerwana we wrześniu tego samego roku. Jego zniknięcie podczas wypełniania misji humanitarnej podkreśla jego odwagę i poświęcenie, nawet w obliczu własnego ryzyka, stając się tragicznym, ale bohaterskim zakończeniem jego niezwykłego życia.

Podsumowanie kluczowych osiągnięć Roalda Amundsena

Roald Amundsen był postacią, której życie stanowiło nieustanne dążenie do przekraczania granic ludzkich możliwości i odkrywania nieznanego. Jego podróże i osiągnięcia można przedstawić w następującym porządku chronologicznym, ukazując ewolucję jego kariery:

• 1897–1899: Debiut w Antarktyce jako pierwszy oficer na statku „Belgica”, podczas pierwszej wyprawy zimującej w Antarktyce, co stanowiło jego pierwsze zetknięcie z ekstremalnymi warunkami polarnymi.
• 1903–1906: Pokonanie Przejścia Północno-Zachodniego na pokładzie kutra „Gjøa”, co było pierwszym udokumentowanym przejściem tej trudnej trasy.
• 1911: Zdobycie Bieguna Południowego wraz z czterema towarzyszami, co było jego najbardziej spektakularnym osiągnięciem i przyniosło mu światową sławę.
• 1918: Wyprawa statkiem „Maud”, która zapoczątkowała jego zainteresowanie nowymi technologiami i planami wypraw lotniczych, wskazując na jego innowacyjne podejście.
• 1926: Pierwszy zweryfikowany przelot nad Biegunem Północnym na pokładzie sterowca „Norge”, co przypieczętowało jego status jako pierwszego człowieka na obu biegunach.
• 1928: Zaginięcie podczas misji ratunkowej na Morzu Barentsa, co stanowiło tragiczne, ale heroiczne zakończenie jego życia w służbie pomocy innym.

Za swoje wyjątkowe osiągnięcia Roald Amundsen został uhonorowany licznymi nagrodami i odznaczeniami, co świadczy o jego międzynarodowym uznaniu. Poniższa tabela przedstawia najważniejsze z nich, podkreślając wagę jego wkładu w rozwój nauki i eksploracji:

Warto wiedzieć: Roald Amundsen, jako pierwszy człowiek w historii, zdobył oba bieguny Ziemi, co stanowi jedno z najbardziej niezwykłych osiągnięć w dziedzinie eksploracji i stawia go w panteonie największych podróżników wszech czasów.

Roald Amundsen udowodnił, że determinacja, nauka od innych i nieustępliwość pozwalają na realizację nawet najśmielszych marzeń, inspirując nas do podążania za własnymi celami i poszerzania granic ludzkiej wiedzy. Jego dziedzictwo to nie tylko odkrycia geograficzne, ale także lekcja odwagi, wytrwałości i adaptacji w obliczu największych wyzwań.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Roald_Amundsen